خانه / اقتصاد / اقتصاد انرژی / مسیر غلط دولت در ارائه یارانه بنزین

مسیر غلط دولت در ارائه یارانه بنزین

در شرایطی بنزین در ایران با قیمتی کمتر از قیمت این سوخت در بازارهای جهانی به مصرف‌کننده نهایی عرضه می‌شود که در غالب کشورهای جهان قیمت بنزین برای مصرف‌کننده نهایی (دارندگان خودرو) به مراتب بیشتر از نرخ این سوخت در بازارهای جهانی است.

در ایران یارانه بنزین نقدی پرداخت نمی‌شود و در قیمت آن نهفته است، کمتر مورد توجه عموم قرار می‌گیرد. اما آمار نشان می‌دهد دولت روزانه مبالغ بسیار بالایی برای تامین بنزین مورد نیاز کشور می‌پردازد؛ بر اساس آمار منتشر شده توسط سایت globalpetrolprices، بهای هر لیتر بنزین بر اساس دلار آمریکا در ایران ۳۶ سنت است. این در حالی است که در هفته‌های اخیر هر لیتر بنزین در بازارهای جهانی در قیمت‌های بالای ۴۰ سنت به فروش می‌رسد.

با توجه به اینکه متوسط مصرف بنزین از ابتدای سال‌جاری به بیش از ۸۲ میلیون لیتر در روز رسیده است، یک حساب سرانگشتی نشان می‌دهد برای پر کردن حدفاصل قیمت بنزین عرضه شده در جایگاه‌های سوخت کشور و قیمت جهانی آن، در حال حاضر دولت روزانه چهار میلیون و ۱۰۰ هزار دلار به سوخت مصرفی کشور یارانه اختصاص می‌دهد. اما این همه ماجرا نیست. در واقع قیمت واقعی بنزین با احتساب هزینه حمل‌و‌نقل، دستمزد جایگاه‌دارها و هزینه بنزین اتلافی بسیار بیشتر از ۴۰ سنت است و تمام اینها یارانه‌ای است که دولت روزانه به استفاده‌کنندگان از خودروهای شخصی می‌پردازد.

به‌طور مثال در سال ۲۰۱۶ از متوسط قیمت بنزین، در جهان حدود ۵۰ درصد به مالیات اختصاص داشته است. دلیل این است که در غالب کشورهای دنیا به‌منظور کمک به بهبود حمل‌و‌نقل شهری و افزایش کیفیت هوا، از مصرف‌کننده بنزین مالیات اخذ می‌شود. در واقع شهروندی که با استفاده از خودرو شخصی موجب آلودگی هوا و ایجاد ترافیک در سطح شهر می‌شود و سلامت شهروندان را به خطر می‌اندازد، مجبور است مالیات بیشتری نسبت به دیگران بپردازد.

برای مثال به درآمد کشورهای توسعه یافته اقتصادی(OECD، سازمان همکاری‌های اقتصادی و توسعه) توجه کنید. این کشورها از خرده‌فروشی بنزین درآمدی به مراتب بیشتر از کشورهای تولیدکننده اوپک از تولید نفت‌خام کسب می‌کنند. درآمد کشورهای OECD از محل خرده‌فروشی فرآورده‌های نفتی از جمله بنزین ظرف سال‌های ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۶ حدود ۱۴۹۸ میلیارد دلار بیشتر از درآمدی بوده که اوپک از محل فروش نفت‌خام کسب کرده است. این فاصله درآمدی تنها در نتیجه مالیات‌گذاری بر بهای بنزین به‌دست آمده است. درحالی‌که متوسط درآمد سالانه اوپک طی این سال‌ها ۸۳۵ میلیارد دلار بوده‌ است.

اما این همه ماجرا نیست، غالب کشورها از افزایش مالیات بر قیمت سوخت به‌عنوان اهرمی برای جلوگیری از رشد مصرف بنزین و کنترل آن استفاده می‌کنند. به‌طور مثال در سال‌های اخیر که شاهد افت شدید قیمت‌ها بودیم، دولت‌ها در غالب کشورهای جهان دست به یکسری اقدامات زدند که مصرف سوخت را کنترل کنند. آمار نشان می‎‌دهد در حالی که قیمت نفت‌خام در سال ۲۰۱۶ نسبت به سال ۲۰۱۳ حدود ۴۱ درصد کاهش یافته‌ است، اما نرخ مالیات بر بنزین رشد ۲۰ درصدی را تجربه کرده است.

در واقع دولت‌ها در کشورهای توسعه‌یافته و واردکننده نفت‌خام برای اینکه از کاهش قیمت بنزین برای رانندگان خودروها در پی کاهش قیمت نفت خام جلوگیری کنند و کاهش قیمت بنزین به تحریک تقاضا نینجامد، اقدام به افزایش نرخ مالیات بر مصرف سوخت کرده‌اند؛ بنابراین در چند سال گذشته قیمت بنزین برای رانندگان خودرو متناسب با کاهش بهای نفت‌خام تغییر نکرده و این خود از رشد بی‌رویه تقاضا برای مصرف بنزین جلوگیری کرده است.

720

درباره سردبیر بخش اقتصادی

دانشجوی دکتری اقتصاد تحلیلگر مسائل اقتصادی

یک نظر

  1. سپاسگزارم از اطلاعات درست و دقیقتون
    ممنونم